A waste-to-energy plant with a capacity of 36-67 tons per day is being fast-tracked for construction in the primary forest of Con Dao National Park by the authorities of Con Dao and Ba Ria-Vung Tau (now Ho Chi Minh City, after Vietnam’s provincial restructuring effective June 12, 2025).

Field observations and documents reveal numerous instances of dishonesty, contradictions, and inaccuracies in the reports and assessments by Con Dao authorities regarding the state of the forest, the evaluation process, and even the planning—all seemingly aimed at pushing this project forward.

The proposed site for the plant lies within a primary forest ecosystem that serves as a foraging ground for several endangered, rare, and endemic wildlife species of Con Dao. If built, the waste-to-energy plant would slice 1.92 hectares from a continuous biodiversity corridor within an intact stretch of coastal primary forest. This would fragment the forest, disrupt biodiversity, and degrade the natural ecosystem.

According to current legal regulations of Con Dao's planning, the entire area of Con Dao National Park — 5,889 hectares of special-use forest, including 1.92 hectares designated for the proposed waste-to-energy plant — is classified as a strictly protected zone.

This investigation also reveals that, despite the environmental impact assessment (EIA) not yet being conducted, Con Dao authorities have already proposed clearing 1.92 hectares of primary forest and have held public consultations with local residents. These actions violate current Vietnamese laws.

Use the translation tool and read more about this issue here and here.

---

As a nonprofit journalism organization, we depend on your support to fund more than 170 reporting projects every year on critical global and local issues. Donate any amount today to become a Pulitzer Center Champion and receive exclusive benefits!

---

Côn Đảo xây nhà máy đốt rác trong rừng nguyên sinh

Côn Đảo đang có kế hoạch xây dựng một dự án đốt rác thải sinh hoạt nằm trong khu vực rừng nguyên sinh thuộc Vườn quốc gia Côn Đảo. Chuyến đi thực địa vào tháng 4 năm nay và tài liệu của chúng tôi cho thấy, dự án này nguy cơ kéo theo nhiều tác động tiêu cực tới môi trường, hệ sinh thái xung quanh khu vực.

‘Ý tưởng' lạ tại vùng đất có truyền thống bảo tồn thiên nhiên

Nhắc tới Côn Đảo dễ liên tưởng tới những nghĩa trang cho hàng ngàn người đã mất, hy sinh trong chiến tranh, với hơn ngàn ngôi mộ khuyết danh, mộ tập thể… Nhưng Côn Sơn - đảo lớn tập trung dân cư trên quần đảo Côn Đảo - đã mang dáng dấp của một thị tứ khang trang bởi không gian xây dựng và quy hoạch. Nhiều nơi còn có dấu ấn đô thị từ thời Pháp thuộc với những công trình kiến trúc đặc trưng, không gian đường phố, cùng những chứng tích của hệ thống nhà tù thực dân. 

Côn Đảo có thể được xem là nơi đang bảo vệ và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên tốt nhất Việt Nam. Toàn bộ diện tích rừng Vườn quốc gia Côn Đảo hiện nay - 5.889,8ha rừng đặc dụng - thuộc diện bảo vệ nghiêm ngặt ⁽¹⁾.

Trong cái nền thiên nhiên được bảo tồn đó, Chính quyền tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu và huyện Côn Đảo lên kế hoạch xây dựng một dự án đốt rác sinh hoạt, sử dụng công nghệ đốt phát điện và tái chế, công suất nhà máy thiết kế 36 tấn rác/ngày, dự trữ nâng công suất lên 66,23 tấn rác/ngày.

Lý do, bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt của Côn Đảo tại bãi Nhát đang tồn đọng 130.000 tấn rác sau 20 năm tiếp nhận. Và mỗi ngày lại tiếp nhận thêm 20 - 25 tấn rác thải sinh hoạt phát sinh trên toàn huyện. Một lò đốt rác đã được đầu tư tại bãi rác hiện nay công suất chỉ 5 tấn/ngày, và được đốt bằng phương pháp thủ công nên không thể giải quyết được lượng rác lớn đang tồn đọng.

Do vậy, dự án đốt rác mới này “buộc phải xây dựng” - theo báo cáo của sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu với UBND tỉnh gần đây. Khu vực dự án thuộc Bãi Dài, “hi sinh” 1,92ha rừng đặc dụng là rừng tự nhiên. Diện tích này đã được UBND tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu phê duyệt chuyển đổi sang mục đích khác vào tháng 11/2024 ⁽²⁾.

Tuy nhiên, báo cáo thẩm tra của Ban Kinh tế Ngân sách thuộc Hội đồng nhân dân tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu vào tháng 9/2024 cho thấy: 1,92ha rừng dự sẽ bị san ủi để làm nhà máy đốt rác này “là rừng hiện trạng chưa bị tác động”. 

Xây dựng nhà máy xử lý rác trong rừng nguyên sinh

“Ngay cả hồi chiến tranh, khu vực rừng này đã gần như không bị ảnh hưởng”, một người dân gắn bó với rừng Côn Đảo kể lại với chúng tôi. “Đây là khu vực rừng nguyên sinh ven biển hải đảo trên nền đá. Khi vừa mới nhìn thấy rừng này, tôi run lên. Ban đầu tôi đã nghĩ nó chỉ là rừng nghèo. Tôi không hình dung nổi Côn Đảo lại muốn phá nó để một xây dự án xử lý rác”, TS Vũ Ngọc Long, nguyên Viện trưởng Viện Sinh thái học miền Nam chia sẻ.

1,92ha rừng đặc dụng này nằm trong Phân khu Phục hồi sinh thái VQG Côn Đảo. Tuy nhiên, TS Long khẳng định điều này không làm thay đổi bản chất đây là rừng nguyên sinh. Vấn đề không nằm ở con số diện tích rừng bị lấy đi cho dự án. Mà việc đặt dự án nhà máy xử lý rác Côn Đảo vào vị trí này sẽ như một con dao sắc nhọn cắt đứt 1,92ha rừng ra khỏi hành lang đa dạng sinh học vốn đang liền mạch, nằm trong một dải rừng nguyên sinh liên tục ven biển. Tình trạng này sẽ làm phân mảnh rừng tự nhiên, phá hoại cảnh quan - đa dạng sinh học, hủy hoại hệ sinh thái tự nhiên.

Theo điều 2 Luật Lâm nghiệp năm 2017, Phân khu Phục hồi sinh thái của rừng đặc dụng là khu vực được quản lý, bảo vệ chặt chẽ để rừng phục hồi hệ sinh thái tự nhiên của vườn quốc gia, khu dự trữ thiên nhiên, khu bảo tồn loài - sinh cảnh.

‘Xén bớt' chất lượng rừng để… xét duyệt dự án?

Một báo cáo điều tra trữ lượng lâm sản từ Hạt Kiểm lâm VQG Côn Đảo (nay đã tách khỏi VQG Côn Đảo) cho thấy, có hơn 1.000 cây rừng trong khu vực dự kiến xây nhà máy đốt rác. Trong đó có tới 38% lượng cây có kích thước trung bình đến to, đường kính từ 20cm đến trên 100cm. Cần lưu ý, cây rừng có đường kính lớn hơn 100cm ở Việt Nam hiện nay không nhiều. 

Điều tra này cũng tìm thấy các loài động vật hoang dã, nguy cấp quý hiếm phân bố, kiếm ăn trong khu vực dự án, gồm: Kỳ đà vân (Varanus nebulosus) thuộc nhóm nguy cấp trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, Cầy hương (Viverricula indica) thuộc nhóm nguy cơ bị đe dọa, và Khỉ đuôi dài (Macaca fascicularis condorensis) - loài đặc hữu Côn Đảo. 

Tuy nhiên, trong quy trình xét duyệt dự án, chất lượng rừng ở đây dường như đã bị “xén bớt” cho nghèo đi.

Ở kết quả điều tra, kiểm kê, đánh giá hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp dự án nhà máy xử lý rác Côn Đảo (do UBND huyện Côn Đảo thuê đơn vị tư vấn thực hiện) - đã được sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (cũ) thẩm định và trình Hội đồng nhân dân tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu, cho thấy: tổng trữ lượng cây gỗ trong phạm vi thực hiện dự án ít hơn gần một nửa so với tổng trữ lượng gỗ thực tế đã được kiểm kê (114m³ và 309m³). Báo cáo này cũng “quên mất” các thông tin đa dạng sinh học, loài động vật rừng và sinh cảnh sống, đặc biệt là các loài đặc hữu, loài nguy cấp, quý hiếm cần phải bảo vệ theo quy định của pháp luật.

Đặt nhà máy đốt rác đi vào ‘tim’ rừng nguyên sinh, chính quyền nói ‘phù hợp' 

Nhưng, về vị trí trên, các cơ quan chức năng tỉnh và huyện Côn Đảo khẳng định nó “phù hợp quy hoạch”. Theo các báo cáo ⁽³⁾, vị trí dự án này “nằm cuối đường Bến Đầm” đã được quy hoạch xuyên suốt trong Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt từ những năm 2011 đến nay, bao gồm quyết định số 1629 năm 2023 và quyết định số 566 năm 2024 ⁽⁴⁾. 

Không chỉ vậy, sự chuyển đổi rừng đặc dụng cho dự án còn “phù hợp với Quy hoạch Lâm nghiệp quốc gia” - sở Nông nghiệp và Môi trường báo cáo vào đầu tháng 4 năm nay. Lý do vì quy hoạch Lâm nghiệp quốc gia chỉ mang tính định hướng diện tích các loại rừng và đất lâm nghiệp trên địa phương. Nên việc xác định vị trí, diện tích dự án cụ thể sẽ căn cứ vào hai quy hoạch theo quyết định phê duyệt vào năm 2023, 2024 nói trên. 

Báo cáo cũng cho rằng dự án phù hợp vì cuối năm 2024, UBND tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu đã có nhiều văn bản… đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cập nhật bản đồ quy hoạch đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất trên địa bản tỉnh theo quyết định phê duyệt Quy hoạch số 1629 năm 2023 (hiện chưa có quyết định cuối cùng từ Bộ - PV).

Sự phù hợp của dự án, theo báo cáo, còn được thể hiện ở việc chính quyền huyện Côn Đảo đã tham vấn ý kiến người dân và nhận được sự đồng thuận cao; cũng như đã “cẩn trọng” xem xét, rà soát ba vị trí khác.

Theo báo cáo, nếu xây dựng dự án tại bãi chôn lấp rác hiện hữu ở bãi Nhát thì phải điều chỉnh các Quy hoạch đã phê duyệt, trong khi bãi Nhát là một bãi biển đẹp, đang thu hút khách du lịch, và đã được quy hoạch làm đất du lịch. Vị trí tại trung tâm huyện Côn Đảo thì quá gần khu dân cư, không được quy hoạch cho nhà máy rác.

Còn vị trí ở Cỏ Ống vừa không quy hoạch đất cho nhà máy rác mới, vừa có phần lớn diện tích sẽ được dành cho đất thương mại dịch vụ, mở rộng sân bay, đất quốc phòng, di tích. Nếu đặt ở Cỏ Ống, dự án sẽ “ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, phát triển kinh tế, xã hội của huyện”, báo cáo viết. 

Vì vậy báo cáo khẳng định: không thể bố trí diện tích khác phù hợp hơn. Dự án nhà máy rác Côn Đảo “bắt buộc phải thực hiện” trong rừng nguyên sinh VQG Côn Đảo - khi mà dự án đã có phương án trồng rừng thay thế, đã có phê duyệt chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác.

Mâu thuẫn

Cuối đường Nguyễn Đức Thuận - được xem là một dấu mốc đã ra khỏi khu trung tâm Côn Sơn - là đường Bến Đầm. Chạy dọc theo đường ven biển Bến Đầm, qua những đoạn đường rừng xanh mát và khúc ôm đèo tại mũi Cá Mập, bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt hiện hữu của Côn Đảo hiện dần ra. 

Đầu tháng 4 năm nay, khi chúng tôi tới, bãi rác đã chất cao sau hơn 20 năm tiếp nhận nhưng đang dần khô. Không nghe mùi rác nếu không leo lên tận điểm đang tiếp nhận rác mới. Một xưởng phân loại rác và lò đốt rác nằm im ắng, bất hoạt đã nhiều năm bên cạnh. 

Vẫn theo đường Bến Đầm, qua khu dân cư số 10 (có khoảng 100 hộ dân), cảng Bến Đầm… đến cuối khúc quanh trên bản đồ là đường Tây Bắc/Thăng Long, sang địa phận bãi Dài. Đây là điểm bắt đầu của dải rừng nguyên sinh ven biển liền khu liền khoảnh mà chúng tôi đã đề cập. 1,92ha rừng dự kiến xây dự án nhà máy xử lý rác Côn Đảo nằm ở khu vực này, cách điểm cuối đường Bến Đầm hơn 1km.

Điều này chỉ ra, dường như vị trí dự kiến xây dựng dự án trong thực tế chưa khớp với vị trí được ghi nhất quán trong các quy hoạch đã được phê duyệt từ năm 2011, 2023 đến 2024: “Nằm cuối tuyến đường Bến Đầm”.

Thực tế, vị trí dự án nhà máy xử lý rác Côn Đảo nằm ven đường Tây Bắc - tuyến đường hoàn toàn mới. Cách đây 4 năm, khi chính quyền Côn Đảo xây dựng tuyến đường này, rất nhiều tranh cãi đã nổ ra vì đi vào rừng nguyên sinh VQG Côn Đảo. Đã có gần 6.500 cây rừng bị chặt trên diện tích hơn 40ha, trong đó có những cây rất lớn, cao từ 17 - 20m, đường kính từ 100 - 150cm. Và nay, một dự án xử lý rác tiếp tục được lên kế hoạch xây dựng trên tuyến đường Tây Bắc, chọc thẳng vào “tim” rừng nguyên sinh. 

Đã vậy, tại bản đồ quy hoạch sử dụng đất kèm theo quyết định điều chỉnh quy hoạch số 566 năm 2024, diện tích 1,92ha được thể hiện là hạ tầng kỹ thuật khác. Nhưng trong tổng 118 hạng mục chú thích trên bản đồ, không có hạng mục nào tên Dự án nhà máy xử lý rác Côn Đảo. 

Bản thuyết minh Quy hoạch điều chỉnh theo quyết định số 566 cũng cho thấy mâu thuẫn: quy hoạch này chỉ chuyển đổi diện tích rừng phòng hộ (đã được đưa ra khỏi VQG Côn Đảo và hiện đang do huyện quản lý, với tổng diện tích là 682,99ha) đối với một số công trình hạng mục. Không có thuyết minh chuyển đổi bất kì hạng mục công trình nào từ rừng đặc dụng do VQG Côn Đảo đang quản lý. 

Mâu thuẫn không chỉ dừng lại ở đó.

1,9ha tích rừng đặc dụng dự kiến làm dự án đã được chuyển đổi mục đích sử dụng. Nhưng tại các quyết định phê duyệt quy hoạch năm 2023 và 2024, toàn bộ diện tích rừng trên cạn của VQG Côn Đảo - 5.889,8ha rừng đặc dụng, bao gồm 1,92ha này - thuộc diện bảo vệ nghiêm ngặt!     

Tương tự, Quy hoạch Lâm nghiệp quốc gia và Quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 8/2024 và tháng 11/2024 cũng cho thấy: 1,92ha rừng tự nhiên này nằm trong toàn bộ phạm vi ranh giới, diện tích đất rừng đặc dụng VQG Côn Đảo. Tất cả diện tích này đều được phê duyệt cho mục đích bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, vùng bảo vệ môi trường nghiêm ngặt thời kỳ 2021 - 2030 tầm nhìn đến 2050.

Đọc thêm về vấn đề này tại đây và tại đây.

Bài viết được sự hỗ trợ từ Quỹ Báo cáo rừng nhiệt đới Rainforest Reporting Grant cùng sự hợp tác của Pulitzer Center. Mọi tác nghiệp và nội dung bài viết đều được thực hiện độc lập.

(1) Theo Quyết định số 1629/QĐ-TTg ngày 16/12/2023 về phê duyệt Quy hoạch tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Vườn quốc gia Côn Đảo được quy hoạch tiểu vùng bảo vệ nghiêm ngặt là toàn bộ diện tích trên đảo và trên biển theo quyết định thành lập; nghiêm cấm các hành vi gây tác động tiêu cực, ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên, cảnh quan, hệ sinh thái, các công trình di tích, lịch sử. Nghị quyết 24-NQ/TW ngày 7/10/2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cũng yêu cầu: đối với khu vực hải đảo, trong đó có Côn Đảo, yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt các diện tích rừng tự nhiên hiện có. 

(2) Quyết định 3000 của UBND tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu ngày 13/11/2024 phê duyệt chuyển đổi mục đích rừng sang mục đích khác để thực hiện dự án nhà máy xử lý rác Côn Đảo.

(3) Báo cáo số 204/BC-KTNS: Báo cáo thẩm tra của Ban Kinh tế Ngân sách thuộc Hội đồng nhân dân tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu tháng 9/2024, về chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác để thực hiện dự án nhà máy xử lý rác Côn Đảo.

Báo cáo số 1215/SNNMT-NNPTNT của Sở Nông nghiệp và Môi trường gửi UBND tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu ngày 4/4/2025, về chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác để thực hiện dự án nhà máy xử lý rác Côn Đảo.

(4) Quyết định số 1629/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ vào tháng 12/2023: Phê duyệt Quy hoạch tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Quyết định số 566/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ vào tháng 6/2024: Phê duyệt Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đến năm 2045.